Rechter vond AI-versie van slachtoffer geweldig, hof vernietigt straf

In mei 2025 sprak Christopher Pelkey in een rechtszaal in Arizona de man toe die hem had doodgeschoten. Pelkey was toen al drieënhalf jaar dood.

Wat de rechtbank zag, was een video gemaakt met kunstmatige intelligentie. Zijn gezicht en zijn stem waren nagemaakt, de woorden kwamen van zijn zus Stacey Wales. De nagemaakte Pelkey sprak de rechtbank, zijn familie en Gabriel Paul Horcasitas toe.

Aan Gabriel Horcasitas, de man die mij neerschoot: het is jammer dat we elkaar die dag onder die omstandigheden tegenkwamen. In een ander leven hadden we waarschijnlijk vrienden kunnen zijn.

Rechter Todd Lang was onder de indruk. "Ik vond die AI geweldig", zei hij op de zitting. Over de vergeving in de video zei hij: "Ik heb het gevoel dat die echt was." Hij legde Horcasitas 10,5 jaar cel op, meer dan het Openbaar Ministerie had gevraagd.

Ruim een jaar later is die straf van tafel. Het hof van beroep van Arizona oordeelde op woensdag 30 september dat de video niet had mogen meewegen.

Een kruispunt in Chandler

Het begon in november 2021 met een verkeersruzie op een kruispunt in Chandler, een voorstad van Phoenix. Pelkey, 37 jaar en veteraan van het Amerikaanse leger, stapte uit zijn pick-up en liep naar de auto van Horcasitas. Hij was ongewapend. Horcasitas schoot hem dood.

Horcasitas, volgens de BBC 55 jaar, beriep zich op zelfverdediging. De jury ging daar niet in mee en verklaarde hem schuldig aan doodslag.

Eén stem die ontbrak

De wet in Arizona geeft slachtoffers het recht om te spreken als de rechter de straf bepaalt. Vóór de zitting lagen er volgens Wales 49 brieven bij de rechter.

We hebben 49 brieven ontvangen die de rechter kon lezen voordat hij die dag de strafzitting binnenliep. Maar er ontbrak één stuk. Er was één stem die niet in die brieven zat.

Die stem was die van haar broer. De video werd gemaakt met eerder opgenomen beelden, foto's en stemopnames van Pelkey, en met de tekst die Wales had geschreven. Volgens Wales maakte haar man de video. Er zaten ook echte beelden van Pelkey in.

In de nagemaakte delen klonk vergeving. "Ik geloof in vergeving, en in een God die vergeeft", liet Wales haar broer onder meer zeggen.

De 10,5 jaar die Lang daarna oplegde, is in Arizona de standaardstraf voor doodslag. Het Openbaar Ministerie had om minder gevraagd: negen jaar volgens ABC15, 9,5 jaar volgens andere media.

Wat het hof ervan vond

Drie rechters van het hof van beroep (Division One) behandelden de zaak, en hun oordeel was unaniem. Rechter D. Steven Williams schreef de uitspraak. Anni Hill Foster en vicepresident David D. Weinzweig vormden met hem de kamer.

Dat slachtoffers bij de strafbepaling mogen spreken, erkent het hof. Maar dat recht gaat niet boven het grondwettelijke recht van Horcasitas op een eerlijk proces. Wat een rechter bij het bepalen van een straf meeweegt, moet minimaal betrouwbaar zijn. De AI-video was dat volgens het hof niet.

In plaats van een gebeurtenis vast te leggen of een bepaald moment op te nemen, toont de AI-video een beeld van het slachtoffer en zijn gedachten dat is ontsproten aan de verbeelding van de zus van het slachtoffer.

Het hof noemde het toelaten van de video een fundamentele fout, die de strafbepaling fundamenteel oneerlijk maakte. "Geen disclaimer kon die fout herstellen", schreef Williams. Hoe zwaar de video precies woog, blijkt volgens het hof niet uit het dossier. Dat die een rol speelde, staat voor het hof vast.

Echte beelden van Pelkey waren volgens ABC15 geen probleem. Het ging om de delen die met AI waren gemaakt, met uitspraken die Pelkey zelf nooit heeft gedaan.

De schuldigverklaring voor doodslag blijft staan. Een ander bezwaar van Horcasitas, dat de rechter ten onrechte sms-berichten van de telefoon van Pelkey had geweigerd, wees het hof af.

Opnieuw voor de rechter

De zaak gaat terug naar de rechtbank van Maricopa County, die een nieuwe straf moet bepalen. Een datum is er nog niet. Advocaat Jason Lamm zei tegen ABC15 dat de nieuwe straf tussen zeven en 10,5 jaar kan uitvallen. Kristen Reller, advocaat van Horcasitas, en Jessica Gattuso, advocaat van de slachtoffers, wilden tegenover de BBC niet reageren.

"We waren natuurlijk teleurgesteld", zei Wales tegen FOX 10. Tegen 12News zei ze over de video: "En het bereikte wat mijn doel was: Chris menselijk maken."

Ze ligt niet dwars als de AI dit keer buiten beeld blijft. "Als het weghalen van de AI-laag elke twijfel wegneemt over de straf die de rechter bepaalt, dan ben ik daar helemaal voor", zei ze tegen ABC15.

De familie wil bij de nieuwe strafzitting opnieuw meedoen. Tegen 12News zei Wales ook dit:

Maar als je sterft, is er geen herkansing. Chris krijgt nergens een tweede kans voor. Het is definitief.